1' target=_blank href='/last-search/?q=سیاره'>سیاره 1 و هفت سیاره دیگر که مجموعه سیارات منظومه شمسی را تشکیل میدهند، هر یک ویژگیهای متفاوتی را از خود نشان میدهند. در این مطلب در مورد سیاره عطارد یا تیر با جزئیات بیشتری صحبت میکنیم. ویژگی مهم این سیاره فاصله بسیار کم آن با خورشید است و خواندن این مطلب را به علاقهمندان به آسمان و دنیای بالای سر توصیه میکنیم.
سیاره عطارد که به 1 انگلیسی به نام Mercury شناخته میشود، کوچکترین سیاره در منظومه شمسی و نزدیکترین سیاره به خورشید است و فقط کمی بزرگتر از ماه زمین است. از سطح سیاره عطارد خورشید بیش از سه برابر بزرگتر از 1 که از زمین مشاهده میشود، به نظر میرسد و نور خورشید نیز هفت برابر بیشتر خواهد بود. با این حال سیاره عطارد با وجود مجاورت با خورشید گرمترین سیاره در منظومه شمسی ما نیست و این عنوان به لطف جو متراکم آن به سیاره زهره یا ونوس تعلق دارد.

سیاره عطارد سریعترین سیاره در منظومه شمسی است که هر 88 روز زمینی به دور خورشید میچرخد. شاید به همین دلیل هم بوده است که سیاره عطارد به نام سریعترین خدایان رومیان باستان نامگذاری شده است.
سومریها نیز حداقل از 5,000 سال پیش از وجود سیاره عطارد اطلاع داشتند و آن را بیشتر با نابو که خدای نوشتن بود مرتبط میدانستند. همچنین به این سیاره به خاطر ظاهرش دو نام جداگانه تحت عنوان ستاره صبح و ستاره عصر نیز داده بودند.
با این حال ستاره شناسان یونانی میدانستند که این دو نام به یک جرم آسمانی اشاره دارد و هراکلیتوس در حدود سال 500 پیش از میلاد به درستی بیان کرد که دو سیاره عطارد و ونوس هر دو به دور خورشید میچرخند و چرخشی حول زمین ندارند. ولی آن زمان اثبات این حرف به دلیل عدم وجود و اختراع تلسکوپ امکان نداشت و گالیله نظریه زمین محوری را با دردسرهایی که برایش به وجود آمد اثبات کرد.
سیاره عطارد با شعاع 2440 کیلومتر (1516 مایل) کمی بیش از $$frac{1}{3}$$ عرض زمین است. اگر سیاره زمین را به اندازه یک سکه در نظر بگیریم، عطارد تقریباً به اندازه یک زغال اخته است.
از فاصله متوسط 58 میلیون کیلومتر (36 میلیون مایل)، عطارد 0٫4 واحد نجومی با خورشید فاصله دارد. یک واحد نجومی که مخفف آن AU است، فاصله خورشید تا زمین است. از این فاصله 3٫2 دقیقه طول میکشد تا نور خورشید از این ستاره به سیاره عطارد برسد.
مدار بسیار عجیب و بیضوی مانند سیاره عطارد آن را تا 47 میلیون کیلومتر (29 میلیون مایل) به خورشید نزدیک و تا 70 میلیون کیلومتر (43 میلیون مایل) از خورشید دور میکند. این سیاره هر 88 روز یک بار به دور خورشید میچرخد و با سرعت نزدیک به 47 کیلومتر (29 مایل) در ثانیه در فضا و سریعتر از هر سیاره دیگری حرکت میکند.
عطارد به آرامی در محور خود میچرخد و هر 59 روز زمینی یک چرخش را انجام میدهد. اما وقتی سیاره عطارد در مدار بیضوی خود به دور خورشید با بیشترین سرعت حرکت میکند و در نزدیکترین فاصله به خورشید قرار دارد، هر چرخش مانند دیگر سیارات با طلوع و غروب خورشید همراه نیست.
در این سیاره به نظر میرسد که خورشید برای مدت کوتاهی طلوع میکند، و مجدداً در قسمتهای دیگری از سیاره غروب و طلوع انجام میدهد. همین اتفاق در غروب خورشید برای سایر قسمتهای سطح به صورت معکوس اتفاق میافتد. یک روز خورشیدی در سیاره عطارد (یک چرخه کامل شبانه روز) برابر با 176 روز زمینی و کمی بیشتر از دو سال در عطارد است.

محور چرخش عطارد نسبت به صفحه مدار خود به دور خورشید فقط 2 درجه متمایل است. این موضوع بدان معنا است که این سیاره تقریباً به صورت کاملاً قائم میچرخد و بنابراین فصلهای مختلف را مانند بسیاری دیگر از سیارات تجربه نمیکند.

سیاره عطارد بعد از زمین دومین سیاره پرتراکم و چگال است. این سیاره دارای هستهای بزرگ و فلزی با شعاع حدود 2,074 کیلومتر (1،289 مایل) است و حدود 85 درصد شعاع کره زمین است. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد هسته این سیاره تا حد زیادی به صورت ذوب شده یا مایع است. پوسته بیرونی عطارد قابل مقایسه با پوسته خارجی زمین است که گوشته و پوسته نامیده میشود و فقط حدود 400 کیلومتر (250 مایل) ضخامت دارد.
عطارد در حدود 4٫5 میلیارد سال پیش هنگامی که گاز و گرد و غبار به دلیل گرانش در کنار هم قرار گرفتند، به وجود آمد و این سیاره کوچک را نزدیک به خورشید تشکیل داد. عطارد مانند سیارات دیگر سیارات زمینی دارای یک هسته مرکزی، یک گوشته سنگی و یک پوسته جامد است.

برای آشنایی بیشتر با مبانی نجوم و کیهانشناسی، میتوانید فیلم آموزش مقدماتی نجوم – نجوم باستان تا کیهان شناسی را مشاهده کنید که توسط فرادرس ارائه شده، لینک این آموزش در ادامه آورده شده است.
سطح عطارد به سطح ماه زمین شباهت دارد زیرا که توسط بسیاری از حفرهها و دهانههای ناشی از برخورد شهاب سنگها و ستارههای دنباله دار پوشیده شده است. نکنه جالب در مورد دهانهها و حفرههای سیاره عطارد این است که به نام هنرمندان، نوازندگان یا نویسندگان مشهور فقید از جمله نویسنده کودک «دکتر سئوس» (ٰDr. Seuss) و یا یکی از پیشگامان حرکات موزون «آلوین آیلی» (Alvin Ailey) نامگذاری شدهاند.
حوضچههای بزرگی که در اثر ضربه ایجاد شدهاند از جمله «کالریس» (Caloris) با قطر 1550 کیلومتر یا 960 مایل و «راچمانینوف» (Rachmaninoff) با قطر ۳۰۶ کیلومتر یا 190 مایل، در اثر برخورد سیارکها به سطح سیاره در اوایل تاریخ منظومه شمسی ایجاد شدهاند.
همچنین در این سیاره در حالی که مناطق وسیعی از زمین صاف و هموار وجود دارد صخرههایی نیز وجود دارند که طول آنها صدها و ارتفاع آنها تا یک و نیم کیلومتر است. این صخرهها با خنک شدن و انقباض فضای داخلی سیاره در طی میلیاردها سال از زمان تشکیل عطارد، تشکیل شده و افزایش یافتهاند.
بیشتر سطح عطارد در چشم انسان به رنگ قهوهای مایل به خاکستری دیده میشود و به رگههای روشن روی این سیاره «تشعشعات حفره یا دهانه» (Crater Rays) گفته میشود که در صورت برخورد سیارک یا ستاره دنباله دار به سطح سیاره به وجود میآیند.
مقدار عظیم و زیاد انرژی که در چنین ضربهای آزاد میشود حفره بزرگی در زمین حفر میکند و همچنین مقدار زیادی سنگ را در نقطه برخورد خرد میکند. مقداری از این مواد خرد شده در فواصل دور از دهانه پرتاب میشوند و سپس به سطح زمین میافتند و تشعشعات حفره را تشکیل میدهند.

ذرات ریز و خرد شده سنگ انعکاس نور بیشتری نسبت به قطعات و اجرام بزرگ روی سیاره دارند و بنابراین تشعشعات دهانه روشنتر به نظر میرسند. محیط فضایی یعنی تأثیرات گرد و غبار، ذرات خورشید و باد باعث تاریکی این تشعشعات با گذشت زمان میشود.
ممکن است عطارد در قطبهای شمال و جنوب خود و در درون حفرههای عمیق یخ آب داشته باشد اما این موضوع تنها برای مناطقی که سایه دائمی دارند، صدق میکنند زیرا در این مناطق ممکن است هوا به اندازه کافی سرد باشد تا بتواند یخ آب را با وجود دمای بالا در قسمتهای مختلف این سیاره و تابشهای خورشید حفظ کند.
دما چه از لحاظ دمای گرم و چه از نظر دمای سرد در سطح عطارد بسیار شدید است. در طول روز درجه حرارت در سطح عطارد میتواند به 430 درجه سانتیگراد (800 درجه فارنهایت) برسد. از آنجا که این سیاره اتمسفری برای حفظ این گرما ندارد دمای شب در سطح سیاره میتواند به منفی 180 درجه سانتیگراد (منفی 290 درجه فارنهایت) کاهش یابد.
به جای جو، عطارد دارای یک اگزوسفر نازک است که از اتمهای منفجر شده توسط سطح خورشید و شهاب سنگ های قابل حمل از سطح تشکیل شده است. اگزوسفر عطارد بیشتر از اکسیژن، سدیم، هیدروژن، هلیم و پتاسیم تشکیل شده است.
میدان مغناطیسی عطارد نسبت به خط استوای این سیاره منحرف میشود. اگر چه میدان مغناطیسی سیاره عطارد در سطح این سیاره فقط یک درصد قدرت میدان مغناطیسی زمین را دارد، اما با میدان مغناطیسی باد خورشیدی در تعامل است و گاهی اوقات گردبادهای مغناطیسی شدیدی ایجاد میکند که پلاسمای سریع و گرم خورشید را به سطح سیاره هدایت میکند. هنگامی که این یونها به سطح برخورد میکنند اتمهای دارای بار خنثی را از بین میبرند و آنها را در یک حلقه به سمت بالا به آسمان میفرستند.
تحقیقات و رصدهای انجام شده بر روی سیاره عطارد وجود هیچ نوع قمری که حول این سیاره بچرخد را تایید نمیکند و 1 گفت سیاره عطاره هیچ قمری ندارد.
محیط عطارد آنگونه که میشناسیم برای زندگی مساعد نیست. دما و تابش خورشیدی که مشخصههای مهم این سیاره خاکی است احتمال زندگی در این سیاره را کاهش میدهد زیرا بدن قادر به سازگاری با این دما و محیط نیست.
اولین فضاپیمایی که از عطارد بازدید کرد «مارینر 10» (Mariner 10) بود که حدود 45 درصد از سطح این سیاره را تصویربرداری کرد و میدان مغناطیسی آن را تشخیص داد. مدارگرد «مسنجر» (MESSENGER) ناسا دومین فضاپیمایی بود که از عطارد بازدید کرد.
هنگامی که مسنجر در مارس 2011 در مدار قرار گرفت به عنوان اولین فضاپیمایی که به دور عطارد چرخید، شناخته شد. شاید جالب باشد که 1 مسنجر مخفف «سطح، جو فضایی، ژئوشیمی و محدوده عطارد» (MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging) است.

این ماموریت در تاریخ 30 آپریل سال 2015، هنگامی که فضاپیمای مسنجر سوخت خود را تمام کرده بود با سقوط بر روی زمین پایین یافت.
در سال 2012 دانشمندان گروهی از شهاب سنگها را در مراکش کشف کردند که تصور میکنند از سیاره عطارد نشات گرفته باشد. اگر این موضوع صحیح باشد این سیاره سنگی جزء کلوپ انگشت شماری میشود که سنگهای آنها بر روی کره زمین قرار دارند. این کلوپ شامل اعضایی مانند ماه، مریخ و کمربند سیارکی است که دارای سنگهای تأیید شده بر روی زمین هستند.
در سال 2016 دانشمندان اولین مدل جهانی دیجیتال از عطارد را منتشر کردند که بیش از 10 هزار تصویر حاصل از مسنجر را با هم تلفیق کرده بود تا بینندگان را از جهان کوچک خودشان به فضاهای وسیع خارج از زمین ببرند.
این مدل بالاترین و پایینترین نقاط سیاره عطارد را نشان میداد و مشخص کرد که بالاترین نقطه در جنوب استوای عطارد یافت میشود که ۴٫۴۸ کیلومتر (2٫78 مایل) بالاتر از ارتفاع متوسط این سیاره است. در حالی که پایینترین نقطه در منطقه «راخمانینف» (Rachmaninoff)، منطقه مشکوک برای برخی از فعالیتهای آتشفشانی اخیر در این سیاره واقع شده و 5٫38 کیلومتر (3٫34 مایل) پایینتر از متوسط چشم انداز این سیاره قرار دارد.
نام دیگر سیاره عطارد یا Mercury، سیاره تیر است.
در جدول زیر میتوانید ویژگیهای مهم سیاره عطارد یا تیر را به اختصار ملاحظه کنید:
| سیاره عطارد | |
| مدت یک روز در سیاره عطارد | ۱۷۶ روز زمینی |
| مدت یک سال در سیاره عطارد | 88 سال زمینی |
| شعاع سیاره عطارد | ۲,۴۳۹٫۷ کیلومتر |
| نوع سیاره عطارد | خاکی و زمینی |
| تعداد قمرهای سیاره عطارد | 0 |
| دمای سیاره عطارد | $$-180 ^{circ}C-430 ^{circ}C$$ |
رنگ سیاره عطارد خاکستری تیره است و سطح آن توسط دهانهها و حفرههای بزرگ و کوچک دارای شکستهای زیادی است. همچنین سطح عطارد دارای بافتهای خاکستری روشن است.

سیاره عطارد کمی شبیه به ماه زمین است زیرا سطح عطارد نیز مانند ماه زمین با دهانهها و حفرههای ناشی از اثرات سنگهای فضایی پوشیده شده است.
ویژگی اصلی سیاره عطارد این است که نزدیکترین سیاره به خورشید است و همچنین لقب کوچکترین سیاره در منظومه شمسی نیز به این سیاره تعلق دارد. همچنین این سیاره را میتوان هر هفت سال یک بار و هنگامی که از روبروی خورشید عبور میکند از زمین دید.
خیر، این گونه نیست. شاید در ابتدا جواب شما به این سوال بله باشد و تصور کنید که نزدیکترین سیاره به خورشید باید داغترین سیاره منظومه شمسی نیز باشد اما اینگونه نیست و داغترین سیاره منظومه شمسی سیاره ونوس یا زهره است. در حقیقت جو متراکم و نزدیکی ونوس به خورشید این سیاره را به داغترین سیاره منظومه شمسی تبدیل کرده است.
سیاره عطارد از بسیاری از جهات افراطی و خطرناک است. دمای شدید احتمالاً یکی از خطرناک ترین جنبههای این سیاره است. از طرف دیگر از آنجا که عطارد جوی ندارد، فردی که روی عطارد قرار دارد در معرض شهاب سنگ نیز است. خطر دیگر و شناخته شده سیاره عطارد باد خورشیدی است که پوست مردم را تحت تأثیر قرار میدهد.
مجموعه فرادرس در تولید و تهیه محتوای آموزشی خود اقدام به تهیه فیلم آموزش مقدماتی نجوم – نجوم باستان تا کیهان شناسی کرده است. این مجموعه آموزشی از شش درس تشکیل شده و برای دانشجویان رشته فیزیک و افراد علاقهمند به نجوم و کیهانشناسی مفید است. پیشنیاز این درس آموزش فیزیک پایه ۱ و آموزش ریاضی پایه دانشگاهی است.
درس اول این مجموعه مروری بر نجوم باستان و درس دوم به روش های اخترشناسی میپردازد. درس سوم به تعریف و مطالعه ویژگیهای منظومه شمسی و درس چهارم به بررسی اجزای دیگر منظومه شمسی غیر از ماه و سیارات اختصاص دارد. در درس پنجم اخترفیزیک و مفهومهای به کار برده در این موضوع را خواهید آموخت و در درس ششم ویژگیهای سحابیها و کهکشانها بررسی میشود.
در این مطلب در مورد سیاره عطارد و ویژگیهای آن صحبت کردیم. بدین منظور به بررسی ساختار، مدار و چرخش، قطر، سطح و بیشینه تحقیقاتی صورت گرفته بر روی این سیاره پرداختیم.
اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزشها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
نوشته سیاره عطارد چیست ؟ | هر آنچه باید درباره سیاره تیر بدانید — به زبان ساده اولین بار در مجله فرادرس. پدیدار شد.
برچسب:
نویسنده: خنجی